Traumasensitief werken vertrekt vanuit een andere logica. Niet het gedrag staat centraal, maar de spanning die eraan voorafgaat.
Praktijkvoorbeeld
Stel je een kind voor in de klas dat steeds wiebelt, praat en anderen stoort. De leerkracht vraagt meerdere keren om stil te zitten. Het kind reageert eerst lacherig, daarna geïrriteerd en uiteindelijk boos. De situatie escaleert en het kind wordt uit de klas gestuurd.
Vanuit traumasensitief perspectief zien we iets anders. Het wiebelen was geen “ongepast gedrag”, maar een signaal van oplopende spanning. Door te blijven corrigeren, steeg het prikkelniveau verder tot het kind niet meer kon bijsturen. Op dat moment was luisteren of redeneren niet meer mogelijk.
Had de spanning eerder herkend geweest, dan had een korte beweging, een andere plek in de klas of even samen afstemmen al voldoende kunnen zijn om escalatie te voorkomen.
Het prikkelniveauschema: concreet en toepasbaar
Om dit tijdig te leren herkennen, werken wij met een zelf ontwikkeld prikkelniveauschema. Dit schema maakt zichtbaar in welke spanningszone iemand zich bevindt en wat op dat moment helpend is.
Lage spanning
De persoon is rustig, aanspreekbaar en in verbinding. Uitleg, afspraken maken en reflectie zijn hier mogelijk.
Oplopende spanning
Er verschijnen subtiele signalen zoals onrust, vermijding, lachen, wiebelen of kortere antwoorden. Hier is bijsturen nog mogelijk door afstemming, vertraging of kleine aanpassingen in de omgeving.
Hoge spanning
De persoon raakt overspoeld. Denken, luisteren en redeneren lukt niet meer. Pogingen tot controle of uitleg werken averechts. Wat hier nodig is, is veiligheid, nabijheid en regulatie, niet correctie.
Ontlading
De spanning ontlaadt zich via boosheid, huilen, terugtrekken of blokkeren. Pas nadat de rust terugkeert, kan er opnieuw verbinding ontstaan.
Het schema helpt begeleiders om niet te reageren op gedrag, maar op spanning. Je leert zien waar iemand zich bevindt en past je aanpak daarop aan. Zo voorkom je dat je iets vraagt wat op dat moment onmogelijk is.
Werken vanuit verbinding
Traumasensitief begeleiden betekent dat je aanwezig blijft in het moment, observeert en meebeweegt. Je laat vaste plannen los wanneer de situatie dat vraagt en kiest bewust voor contact. Want alleen vanuit verbinding kan spanning zakken en ontstaat er ruimte voor herstel en groei.
Deze manier van werken geeft rust, duidelijkheid en vertrouwen, zowel voor de begeleider als voor de persoon die begeleid wordt, zeker wanneer het spannend wordt.
